De Eerste Drentsche Stoomtramweg-Maatschappij (EDS)

In het begin van de 20e eeuw, te midden van de opkomende industriële revolutie, ontstond in Nederland een onderneming die de Drentse regio met stoomtrams en later autobussen met elkaar verbond. De Eerste Drentsche Stoomtramweg-Maatschappij (EDS), opgericht in 1903 en gevestigd te Hoogeveen, stond aan de wieg van een ambitieus plan om een uitgebreid tramnetwerk door de provincie Drenthe te realiseren.

Na de succesvolle ingebruikname van de eerste tramlijn van Hoogeveen naar Nieuw-Amsterdam in 1903, presenteerde de EDS in juli 1905 een grootschalig plan voor verschillende tramlijnen in oostelijk Drenthe. Ondanks aanvankelijk enthousiasme en steun van diverse belanghebbenden, werden uiteindelijk slechts enkele lijnen gerealiseerd, waaronder die van Erm naar Ter Apel, Coevorden naar Schoonoord, en Assen naar Schoonoord.

In de daaropvolgende jaren werden tramdiensten uitgebreid met autobusdiensten, waardoor het vervoergebied in Drenthe ten oosten van de spoorlijn Assen – Hoogeveen werd gevormd. De EDS breidde haar netwerk verder uit door de overname van de Dedemsvaartsche Stoomtramweg-Maatschappij (DSM), wat resulteerde in een uitbreiding naar het gebied in Overijssel ten noorden van de spoorlijn Zwolle – Coevorden.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog kende de tramdienst een herleving, maar na 1947 werd het personenvervoer geheel overgenomen door streekbussen. De Nederlandse Spoorwegen verworven 75% van de aandelen van EDS, wat leidde tot samenwerking met andere NS-dochterondernemingen, zoals de Groninger Autobusdienst Onderneming (GADO) en de Drentsche Auto-Bus Onderneming (DABO).

De samenwerking met GADO begon in 1948 op de lijn Emmen – Borger – Groningen, en in 1952 werd de gezamenlijke exploitatie van de lijn Assen – Groningen met DABO gestart. In 1955 resulteerde dit in een belangengemeenschap tussen DABO en EDS, wat leidde tot een volledige fusie in 1963. Dit markeerde de oprichting van de Drentse Vervoer Maatschappij, gevestigd te Meppel.

Parallel aan deze ontwikkelingen had EDS sinds 1939 de dochteronderneming Groningsch-Drentsch Snelvervoer (GDS) voor lokaal busvervoer. In 1958 werd deze onder GADO-beheer geplaatst.

De geschiedenis van de Eerste Drentsche Stoomtramweg-Maatschappij illustreert niet alleen de opkomst van het openbaar vervoer in Drenthe, maar ook de dynamiek van samenwerkingen en fusies die uiteindelijk hebben bijgedragen aan de efficiëntie en modernisering van het regionale vervoerssysteem.